ოქტომბერიც მიიწურება მალე და დრო დადგა, განვაახლო ჩემი ბლოგი. მით უფრო რომ რეალურად არსებობს მასალების n რაოდენობა ზღვა შთაბეჭდილებების სახით.
დღეს დილით ბათუმი-თბილისის ექსპრესის მეოთხე, მაგრამ ამისდა მიუხედავად, კომფორტული კლასით გაზუნთლული, გაძუნგლილი და აყროლებულ-აქოთებული დილის შვიდ საათზე დავბრუნდი თბილისში. ხოლო ბილეთი კი ოლიმპიური ნებისყოფის შედეგად აღმოჩნდა ჩემს ხელში მარელისის რკინიგზის სადგურის ნამძინარევი მოლარის საუკუნის წინანდელი პენტიუმის პრინტერიდან.
აქამდე კი ორი დღით ადრე ჩვენი ფორდი მიადგა დაბა ლიკანს. სადაც ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის დირექციაში 30 ლარის ოდენობის ხარკის გადახდის, ტურისტული რუკების გადმოცემის საზეიმო ცერემონიალის და საქართველოს პრეზიდენტის ლიკანის რეზიდენციის დაცვასთან ხანმოკლე ჯაჯღანის შემდეგ როგორც იქნა ჩვენმა თერთმეტკაციანმა ჯგუფმა, წარმოდგენილი თსუ-ს 9 ბაკალავრ-მაგისტრანტ გეოგრაფებით (მათ შორის თქვენი მონა-მორჩილით), ერთი მეტად მომხიბვლელი არქეოლოგით და ამას პლუს ჩვენი მეთაურით-თსუ-ს პროფესორ-გეოგრაფის ხელმძღვანელობით ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ლიკანის შესასვლელისკენ ავიღეთ გეზი. გავიარეთ დაბა ლიკანის ცენტრალური ქუჩა, რომელიც რატომღაც ბებიაჩემის გვარს-რაზმაძეს ატარებს და მივადექით ეროვნული პარკის შესასვლელს, საიდანაც იწყებოდა ჩვენი სამდღიანი მარშრუტი-ლიკანი-ლომის მთა-მარელისი, ტურისტული ბილიკი #1, ე .წ. ნიკოლოზ რომანოვის ბილიკი.
შესასვლელიდანვე შთაბეჭდილებებმა მოლოდნის გადააჭარბა. ერთია, როდესაც გსმენია, რაოდენ დიდებულია ნაძვნარ-სოჭნარის დაბურული და უღრანი ტყეები და მეორეა, როცა შენი თვალით ხედავ ამას. რამდენიმე კილომეტრი გზა მდ. ლიკანისხევს მიუყვება მუქწიწვიანების უღრან კალთებქვეშ. აღსანიშნავია, რომ უკვე ორი ასწლეული ამ ტყეებს ადამიანის მსახვრალი ხელი არ შეხებიათ და მართლაც რომ დიდებულად გამოიყურებიან.
მალევე დაიწყო სერპანტინებიც. გზა უფრო და უფრო გაძნელდა და ტემპმაც იკლო. ხშირად მიწევდა ჩამოჯდომა ამოსასუნთქად. რა დასამალია და ფორმაში ნამდვილად არ ვარ. გეოგრაფი უკეთეს ლაპორატორიას ვერც კი ინატრებს. აქ სრული სახით და სისრულითაა წარმოდგენილი სიმაღლითი სარტყლურობა-მეტად ბანალური რამ გეოგრაფებისთვის. უბრალო მოკვდავებისთვის ეს ფრაზა შემდეგნაირად შეიძლება იქნეს ახსნილი: სიმაღლის ცვალებადობასთან ერთად მცენარეული ფორმაციების, ნიადაგური საფარის და კლიმატის კომპონენტების ცვალებადობა.
სიმაღლის მატებასთან ერთად უფრო და უფრო იზრდება პანორამული სივრცეები. იმისდა გათვალისწინებით, რომ მათი აღწერის ბუნებრივი ნიჭი ჩემთვის წმ. სამების არცერთ ჰიპოსტასს არ მოუმადლებია, უმჯობესია გავჩუმდე და ეს საქმე ფოტოებს მივანდო. (იხ. ბმული http://www.flickr.com/photos/32801523@N02/). რა თქმა უნდა, არც ფოტოები გადმოსცემენ ჭეშმარიტ აღქმას რეალობისა, მაგრამ მეტ-ნაკლებად უფრო ეს უფრო მოსახერხებელია, ვიდრე ჩემი უბადრუკი ნაჯღაბნი.
ამასობაღი დაგვაღამდა. ენერგიის უკანასკნელი ნამცეცები და კარვები იშლება. მთაში და ისიც, ლაშქრობისას საკმაოდ სწრაფად გადის დრო. იშლება კარვები და კოცონთან ხანმოკლე საუბრების შემდეგ ზღვის დონიდან 1400 მეტრზე სიმშვიდე ისადგურებს. სადღაც შორს, დაბლა ლიკანისხევის ყრუ ჩუხჩუხი და კუტკალიების მეტად ორიგინალური ჭრიჭინი მხოლოდ აძლიერებენ სიმშვიდის შეგრძნებას, თავზე კი ვარსვლავებით მოჭედილი ისეთი ცა გვახურავს, რომლის ანალოგს ვერასდროს ვერ ეღირსება თბილისში კაცი და უცბად ამ დროს, დაბლა ხევში ხარ-ირმის ყრუ ბღავილიც ისმის!!! ჟრუანტელმა დამიარა. ახლა ხომ ირმების მყვირალობის დროა. განგური ეწყებათ და ერთმანეთს ეწყვილებიან. საოცარი გრძნობაა, როდესაც საუნივესიტეტო სახელმძღვანელოების მკაცრი და აკადემიური ფურცლებიდან ამოკენკილი თეორიული ცოდნის პრაქტიკული დემონსტრირების მონაწილე ხდები… თუმცა გასაჭირიც გვადგას. წყალი არ მოგვიმარაგებია და ყველას წყურვილი გვტანჯავს. ასე ხახამშრალი ვიძინებთ…
გათენდა.. ამ ცნებას მთაში და ისიც ეროვნულ პარკში სრულიად სხვა დატვირთვა აქვს, ვიდრე თბილისში. საუზმის კარიკატურა, კარვების აკეცვა და კვლავ მაღლა მივიწევთ და ვადგებით ტურისტთა თავშესაფარს, სადაც წესით ღამე უნდა გაგვეთია, მაგრამ დაგვაღამდა და ვეღარ მივასწარით. მთავარი კი ისაა, რომ სხვა სიკეთეებთან ერთად აქ წყალიცაა!!! აქ შუადღის ორ საათამდე ვრჩებით და შემდეგ კვლავ ჩვენს გზას მივეშურებით. უკვე გამოჩნდა ჩვენი გზის უმაღლესი წერტილიც. მწ. ლომის მთა. ზ.დ. 2187 მ. პანორამები არაჩვეულებრივია-ენით აღუწერელი და პატარა გავაკების შემდეგ მივადექით აღმართს…
სიტყვა აღმართი ამ შემთხვევაში მეტად სასაცილოა, მაგრამ არ ვიცი სხვა რა შეიძლება ეწოდოს სამასი მეტრის სიმაღლის, 40 მეტრის სიგრძის და არანაკლებ 50 გრადუსის დახრილობის ქარაფს, რომლის არამცთუ გადალახვა, არამედ შეხედვაც კი მტკივნეულია. ყველაზე მეტად გასაოცარი კი ისაა, რომ ამ საშინელებას გრუნტის გზა მიუყვება და საბურავების ანაბეჭდები ჩანს. ალბათ, სამხიდიანი ურალების გარდა სხვა ვერაფერი გაივლის იქ. ძალების ტიტანური მობილიზება, ოთხი შესვენება და აღმართი დაძლეულია!!! მაგრამ რა გინდა, ახლა სერპანტინები იწყება ტყეში. სერპანტინებს წყარო ასრულებს, რომლის შემდეგ ტყე მთავრდება გავდივართ სუბალპურ ზონაში, საიდანაც უკვე რამდენიმე მეტრიღა რჩება ლომის მთამდე.
და აი ისიც, ლომის მთა. ლიხის ქედი. საზღვარი დასავლეთს და აღმოსავლეთს, თორს (ქართლს) და იმერეთს შორის. აქ დაახლოებთ ნახევარი საათი ვჩერდებით და ვიწყებთ დაშვებას, გადავდივართ რა უკვე იმერეთის ტერიტორიაზე, ბორჯომის რაიონიდან ხარაგაულის რაიონში, ლიკანიდან მარელისისკენ. თავიდან დაშვება ნორმალურად მიმდინარეობს, მაგრამ ბნელდება და იწყება მთელი ჩვენი მოგზაურობის ყველაზე საშინელი მონაკვეთი, ღამის ახდენილი კოშმარი-როდესაც გიგანტურ წიფლებს და სოჭებს ქვევით, ორმეტრიან შქერიანში ტალახიან და ნესტიან საფლობებში მიმართება ის, რასაც იდეაში ბილიკს უწოდებენ და რაც რუკაზეა აღნიშნული, მაგრამ ფაქტობრივად არ არსებობს. უკუნეთი, კუნაპეტი ღამეა, რომელსაც მარტო ჩვენი ფარნების სხივები ჰკვეთავს. ტყე გარინდულია. ახლა რომ რომელიმე გარეული მხეცი დაგვესხას თავს, სრულად დაუცველნი ვართ. ( მოგვიანებით ვიგებთ, რომ ეს ადგილები სავსეა დათვებით, მაგრამ საბედნიეროდ, ჩვენ არცერთ მათგანს არ გადავეყარეთ). ფერდობის დახრილობა უფრო და უფრო მატულობს და სიარული კი არა, მხრებზე ზურგჩანთების შეკავება ჭირს. რამდენჯერმე წავიქეცით ტალახში. ფეხსაცმელი და შარვლები განადგურდა; დავსისხლიანდით და დავიკაწრეთ, ფეხები აღარ გვემორჩილება. გაჩერება შეუძლებელია. ვერსად ვერ დავბანაკდებით. ერთი გზაა-წინ. სადამდე, არავინ არ იცის. შორს ყრუ შხუილი ძლიერდება, შქერიანებში ხანგრძლივი სიარულის შემდეგ მდინარეს ვადგებით. არანაირი ბილიკი, არანაირი გზა. თვითონ მდინარის კალაპოტს მივუყვებით. ტალახი, ჩავვარდით მორევში. ხმას არავინ იღებს.
ბოლოს და ბოლოს, გამოჩნდა ხუთი კვადრატული მეტრის მოვაკება და ხანგრძლივი დებატის შემდეგ გადავწყვიტეთ დაბანაკება. მაგრამ მთლად მოვაკებულიც არ ეთქმის. როდესც ვწვებით, ვგრძნობთ საძილე ტომრებიანად, რომ ქვემოთ მივცურავთ. ასე გრძელდება მთელი ღამე. დილით გაღვიძებისას კი ვამჩნევთ რომ ბეწვზე გადავრჩენილვართ, ეს მოვაკება ქარაფის თავზე ყოფილა გადმოკიდებული, გზის გაგრძელებისას კი გადავიჩეხებოდით და დავიშლებოდით მარტივ მამრავლებად.
მალევე ვაგრძლებთ გზას უჩუმრად. ყველას ფიქრი ახლა გავაკებას დასტრიალებს. მცირეოდენი აღმართები, ჩანჩქერები და მერე კვლავ დაღმართები და მდინარის პირას გავდივართ. ეს მდინარეა შავწყალა, ჩხერიმელას შენაკადი, რომელიც თავის მხრივ რიონს შეერთვის. აქედან გზა უკვე ვაკდება. ბრუნი, რამდენიმე კილომეტრი და ბოლოს და ბოლოს, ეროვნული პარკის საზღვარი გამოჩნდა…
დარვინი ამაზონის ჯუნგლებზე წერდა, რომ აქ, ამაზონის წვიმიან ჰილეებში ადამიანი ორჯერ განიცდის სიხარულს, პირველად როცა ეცნობა მწვანე სამოთხეს და მეორეჯერ, როდესაც თავს აღწევს მწვანე ჯოჯოხეთს. ზუსტად იგივეს თქმა შეიძლება ახლა ჩვენზე… ვეცნობით პარკის მცველს, ადგილობრივს, მარელისის მკვიდრს ბატონ თამაზ ცისკაძეს, რომელიც არაჩვეულებრივი მასპინძელი აღმოჩნდა… სახელგანთქმული იმერული სტუმართმოყვარეობა და ენაწყლიანობა გვავიწყებს სირთულეებს. ორი საათი პარკის გასასვლელში ვჩერდებით და შემდეგ 8 კილომეტრია დარჩენილი სადგურამდე…
ნოემბერში სამდღიანი მარშრუტი მელის ვაშლოვანის ნაკრძალში. ველოდებით თოვლს, როდესაც თოვლი მოვა მაშინ წავალთ და იმისდა მიუხედავად რომ ამ წუთას, როცა ვბეჭდავ ორივე წვივის კუნთები დაჭიმული მაქვს და ყრუ ტკივილი მაწუხებს, ვიცი რომ მაინც წავალ ვაშლოვანში. მიუხედავად იმისა, რომ არანაკლები ჯოჯოხეთი მელოდება წინ.
ესეც ფოტორეპორტაჟი ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკიდან:
უფრო მეტი იხილეთ ჩემს ფოტოალბომში ფლიქრზე: http://www.flickr.com/photos/32801523@N02/
Posted in ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, საქართველო
